ക്രിസ്തുവര്ഷം 213 ല് പൊന്തുസിലെ നെയോ കേസറിയായിലെ ഒരു വിജാതീയകുടുംബത്തില് പിറന്ന ഗ്രിഗറിയുടെ ആദ്യപേര് തിയഡോര് എന്നായിരുന്നു. ഏകദേശം പതിനാലു വയസുള്ളപ്പോള് സഹോദരനായ അത്തനോദോറസിനൊപ്പം അദ്ദേഹം പാലസ്തീനായിലെ കേസറിയായിലേക്ക് പോയി; സഹോദരീഭര്ത്താവ് അവിടെ ഗവണ്മെന്റ് ഉദ്യോഗസ്ഥനായി നിയമിതനായതിനാല് സഹോദരിയെ ഭര്ത്താവിന്റെ പക്കലേക്ക് അനുയാത്ര ചെയ്യുകയായിരുന്നു അവര്. കേസറിയായില് നിന്ന് ബെയ്റൂട്ടിലേക്ക് പോയി അവിടെ നിയമത്തില് ഉപരിപഠനം നടത്തുകയായിരുന്നു അവരുടെ ലക്ഷ്യം. എന്നാല് കേസറിയായില് ഒരിജന്റെ ക്ലാസുകളില് പങ്കെടുത്ത അവര് ആ ക്ലാസുകളാല് ആകര്ഷിക്കപ്പെട്ട് അവിടെതന്നെ ഏഴുവര്ഷക്കാലം തുടര്ന്ന് തത്വശാസ്ത്രവും ദൈവശാസ്ത്രവും അഭ്യസിച്ചു. ക്രൈസ്തവവിശ്വാസത്തിലേക്ക് ആകര്ഷിക്കപ്പെട്ട തിയഡോര് മാമ്മോദീസായോടൊപ്പം ഗ്രിഗറി എന്ന പേരും സ്വീകരിച്ചു.
തന്റെ ജന്മസ്ഥലത്ത് മടങ്ങിയെത്തിയ അദ്ദേഹം നാല്പതാംവയസില് നെയോ കേസറിയായുടെ മെത്രാനായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ടു. തുടര്ന്ന് മുപ്പതുവര്ഷക്കാലം തന്റെ അജഗണങ്ങളെ സേവിച്ചു. അദ്ദേഹം നെയോകേസറിയായുടെ മെത്രാനായപ്പോള് വെറും പതിനേഴ് വിശ്വാസികളാണ് അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാല് ക്രിസ്തുവര്ഷം 270 ഓടെ മരിക്കുമ്പോള് പതിനേഴ് അവിശ്വാസികള് മാത്രമേ അവിടെയുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ എന്നതാണ് അദ്ദേഹത്തിലൂടെ ദൈവം പ്രവര്ത്തിച്ച ഏറ്റവും വലിയ അദ്ഭുതം. ഡീഷസ് ചക്രവര്ത്തിയുടെ ക്രൂരമായ മതപീഡനങ്ങള്ക്ക് നടുവിലും സധൈര്യം വിശ്വാസം പ്രഘോഷിക്കാന് സഭാംഗങ്ങളെ അദ്ദേഹം ശക്തിപ്പെടുത്തി. മതപീഡനത്തില് രക്തസാക്ഷികളായവരുടെ ബഹുമാനാര്ത്ഥം അദ്ദേഹം സംഘടിപ്പിച്ച തിരുന്നാളുകള് വിജാതീയരെപോലും സഭയിലേക്ക് ആകര്ഷിക്കുന്നതിന് കാരണമായി. ഗ്രിഗറി ഒരു ദൈവമനുഷ്യനായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാന്നിധ്യത്തില് അനേകം അദ്ഭുതങ്ങള് സംഭവിച്ചു; അതിനാല് അദ്ഭുതപ്രവര്ത്തകന് എന്ന അര്ഥംവരുന്ന ‘ തൗമാതുര്ഗോസ്’ എന്ന് അദ്ദേഹത്തെ ആളുകള് വിളിച്ചുതുടങ്ങി.
മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ സഭാശിക്ഷണക്രമത്തെക്കുറിച്ച് വ്യക്തമായ വിവരങ്ങള് നല്കുന്ന ഒരു കാനോനികലേഖനവും കേസറിയാ സ്കൂളിലെ പഠനാനന്തരം ഗുരുവായ ഒരിജനെ പ്രകീര്ത്തിച്ചുകൊണ്ട് നടത്തിയ പ്രഭാഷണവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്രദ്ധേയമായ കൃതികളാണ്.
